Ugurlukoltuk okurlarına özel hazırlanan bu içerikte “Osmanlının İran’la imzaladığı antlaşmalar” hakkında en önemli detayları derledik.
İzmir’de Bir Kahve, Tarihte Bir Savaş: Osmanlı’nın İran’la İmzaladığı Antlaşmalar?
İzmir’de yaşıyorum. 25 yaşındayım. Günlük hayatımda en büyük diplomasi mücadelesi, evde “çöpü kim çıkaracak?” tartışması. Ama sonra bir bakıyorum, tarihte Osmanlı’nın İran’la imzaladığı antlaşmalar? konusu var ve ben kendi içimde şunu diyorum: “Kardeşim siz ne yapıyordunuz, neden bu kadar sözleşme imzaladınız?”
Bir de şu var: Ben bir şeyleri fazla düşünme konusunda olimpiyat olsam altın madalya değil, direkt organizasyon komitesi olurum. O yüzden bu antlaşmalar konusuna girince kafamda Netflix belgeseli gibi sahneler canlanıyor.
—
Osmanlı’nın İran’la Antlaşmaları? Neden Bu Kadar Çok?
Şimdi dürüst olalım… Bugün iki arkadaş bile “bir daha görüşmeyelim” dedikten sonra üç gün sonra barışıyor. Osmanlı ile Safevîler ise “barışalım” deyip birkaç yıl sonra tekrar savaş moduna giriyor. Sonra tekrar masaya oturuyorlar.
Yani Osmanlı’nın İran’la imzaladığı antlaşmalar? aslında biraz şu ilişki durumuna benziyor:
> “İlişkimiz çok karmaşık.”
> (Ama karmaşık değil, direkt sürekli kavga eden iki komşu gibi)
Ben bunu düşünürken İzmir’de bir kafede tek başıma oturuyorum. Yan masada biri AirPods takmış, ben tarih kitaplarıyla mental kavga ediyorum. Hayat adil mi? Tartışılır.
—
1. Amasya Antlaşması (1555): İlk “Tamam Sakin Olalım” Hamlesi
Amasya Antlaşması Osmanlı ile Safevîler arasında imzalanan en önemli ilk büyük barışlardan biri.
Bu antlaşmayı ben şöyle hayal ediyorum:
Osmanlı tarafı: “Abi yeter ya, sürekli cephe açıyoruz, bu iş nereye gidiyor?”
Safevî tarafı: “Bence de biraz sakinleşelim, zaten ekonomi de kötü.”
Ve iki taraf el sıkışıyor.
Ama iç sesim şu:
“Bu barış… kesin 2-3 yıl sürer.”
Nitekim öyle de oluyor. Çünkü Osmanlı’nın İran’la imzaladığı antlaşmalar? listesi uzadıkça, ben de “bu ilişki bitmeyecek galiba” demeye başlıyorum.
—
2. Nasuh Paşa Antlaşması (1612): ‘Tamam Bu Sefer Ciddi Olalım’ Anı
Nasuh Paşa Antlaşması geldiğinde tarih sahnesinde klasik bir döngü var: savaş → yorulma → barış.
Bunu günümüze uyarlıyorum:
Ben spor yapmaya karar veriyorum:
1 gün gidiyorum
2 gün kas ağrısı
3 gün “ben bunu neden yapıyorum?”
4 gün bırakıyorum
Osmanlı ile Safevîler de biraz böyle.
Nasuh Paşa Antlaşması’nda Osmanlı, Safevîlerden bazı toprak ve düzenlemelerle ilgili anlaşmalar sağlıyor. Ama asıl mesele şu: kimse gerçekten uzun süre “tamam artık savaş yok” modunda kalamıyor.
İzmir’de sahilde yürürken bunu düşünüyorum ve kendi kendime diyorum:
“İnsanlık olarak global sabırsızlık problemi yaşıyoruz galiba.”
—
3. Serav Antlaşması (1618): ‘Yine Mi? Evet Yine’
Serav Antlaşması tam anlamıyla “reset butonuna basılmış” hissi veriyor.
Bu noktada Osmanlı’nın İran’la imzaladığı antlaşmalar? artık bir Netflix dizisi sezonu gibi:
Sezon 1: Savaş
Sezon 2: Barış
Sezon 3: Yeni savaş
Sezon 4: “Abi biz ne yapıyoruz?”
Serav Antlaşması’na bakınca şunu hissediyorum:
“Tamam, yine bir anlaşma… ama bu kesin son mu?”
Spoiler: Değil.
Ben bunu İzmir’de arkadaş grubumla tartışsam biri der ki:
“Knk bu ilişki sağlıklı değil.”
Haklı.
—
4. Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639): ‘Nihayet Kalıcı Çizgiler’
Kasr-ı Şirin Antlaşması işte olayın biraz “ciddileştiği” yer.
Bu antlaşma, Osmanlı ile İran arasında sınırların daha net çizildiği ve görece kalıcı bir düzenin kurulduğu anlaşma olarak biliniyor.
Ben bunu şöyle görüyorum:
Osmanlı ve Safevîler artık yorulmuş.
İki taraf da şöyle diyor:
“Bak sınırı çizelim, buradan sonrası sana, buradan sonrası bana… bir daha da uğraşmayalım.”
İç sesim:
“Keşke bazı arkadaşlıklar da böyle net sınırlarla bitseydi.”
Kasr-ı Şirin’den sonra Osmanlı’nın İran’la imzaladığı antlaşmalar? daha çok bu çizgiyi koruma ve küçük düzeltmeler etrafında dönüyor.
—
5. Erzurum Antlaşmaları (1823 & 1847): Modernleşen Diplomasi
Osmanlı artık klasik dönemden çıkmış, daha modern bir diplomasiye geçmiş durumda. İran da Kaçarlar döneminde.
Erzurum Antlaşması (1823) ve
Erzurum Antlaşması (1847) bu dönemin önemli örnekleri.
Burada olay biraz daha “bürokratik tartışma” gibi:
Harita açılıyor
Sınır çiziliyor
Notlar alınıyor
“Burası kime ait?” kavgası yapılıyor
Ben bunu düşününce kendi hayatım geliyor aklıma:
Kira paylaşımı yaparken bile Excel tablosu açan arkadaşım var.
Osmanlı ile İran bunu 1800’lerde yapmış.
Saygı duymamak elde değil.
—
Osmanlı’nın İran’la Antlaşmaları? Aslında Bir İnsan Hikâyesi Gibi
Şimdi dışarıdan bakınca tarih dersinde sadece isimler, tarihler, yerler gibi görünüyor. Ama ben İzmir’de tek başıma otururken şunu fark ediyorum:
Bu aslında sürekli iletişim halinde olan ama bir türlü “tam anlaşamayan” iki büyük yapı.
Tıpkı:
Sürekli barışıp küsen arkadaşlar
Ayrılıp tekrar yazan çiftler
“Bir daha asla” deyip 2 gün sonra story beğenen insanlar
Ben bile bazen kendi kendime diyorum:
“Tamam bu sefer düzenli hayat yaşıyorum.”
3 gün sonra: pizza + gece 3 dizi maratonu.
—
Gündelik Hayatla Tarihin Tuhaf Benzerliği
İzmir’de bir kafede otururken şunu fark ettim:
Osmanlı’nın İran’la imzaladığı antlaşmalar? aslında insan psikolojisinin tarihsel versiyonu gibi.
Bir taraf yoruluyor → barış geliyor
Diğer taraf güçleniyor → tekrar gerilim
Sonra yine masa kuruluyor
Benim hayatım da biraz böyle:
Pazartesi: “Düzenli olacağım”
Salı: “Bir şey olmaz”
Çarşamba: “Yeni hayat başlıyor”
Perşembe: aynı döngü
Tarih de böyle dönüyor gibi.
—
Sonuç Yerine Değil, Sadece Bir Kahve Yudumu
Osmanlı’nın İran’la imzaladığı antlaşmalar? sadece diplomatik belgeler değil; aynı zamanda iki büyük gücün yorgunluk, inat ve denge arayışının hikâyesi.
Ben İzmir’de kahvemi içerken şunu düşünüyorum:
Belki de tarih dediğimiz şey, sürekli “tamam bu sefer oldu” deyip tekrar denemekten ibaret.
Ve garip bir şekilde… bu bana çok tanıdık geliyor.